Shodo

Japońska kaligrafia (書道 shodō) jest formą kaligrafii, a więc artystycznego pisania, japońskiego języka. Wywodząca się z chińskiej kaligrafii skupiała się pierwotnie na ideogramach kanji. Po utworzeniu dodatkowych japońskich sylabariuszy, hiragany i katakany, wyewoluowała do swojej obecnej formy, charakterystycznej jedynie dla Japonii.

W japońskiej kaligrafii wyróżniamy kilka podstawowych styli:

  • Styl regularny (楷書 kaisho) – zwany równieś stylem blokowym. Jest to podstawowy styl kaligrafii, uczący kształtu znaków, używany do nauki języka oraz kolejności pisania kresek.
  • Styl półkursywy (行書 gyōsho) – jak sama nazwa wskazuje, jest to styl lekko „skośny” do kaisho. Zapewnia naturalne i płynne stawianie oraz kontynuowanie kresek, zachowując w znacznej mierze czytelność znaków.
  • Styl kursywy (草書 sōsho) – styl ten jest nieco bardziej artystyczny, mniej czytelny, często szybszy. Ma charakter odręcznych notatek, łączy wiele linii i często ignoruje lub zmienia kolejność stawiania kresek.
  • Styl klerykalny (隷書 reisho) i pieczęciowy (篆書 tensho) to ostatnie dwa style, używane współcześnie głównie artystycznie, pojawiające się tradycyjnie jako napisy na pieczątkach hanko. Znaki pisane w tych stylach mogą sprawiać współcześnie problem w odczytaniu (różnią się od poprzednich styli).
Japońska kaligrafia wywarła swój wpływ na Zen, jak i Zen wywarło wpływ na japońska kaligrafię. Dla każdego skrawka papieru kaligraf ma jedynie jedną szansę na stworzenie pędzlem kaligrafii. Pociągnięcia pędzla nie mogą zostać skorygowane i nawet najmniejszy ślad braku pewności siebie znajduje swoje odbicie na papierze. Artysta musi być skoncentrowany i pewny przy pracy. Kaligrafia stanowi niejako świadectwo stanu, w jakim w danym momencie znajdował się kaligraf. Poprzez Zen japońska kaligrafia wchłonęła szczególną japońską estetykę, często symbolizowaną przez enso (tzw krąg oświecenia).

Kaligrafia zen jest praktykowana przez mnichów buddyjskich jak i większość praktyków shodō. Osiągnięcie mistrzostwa w kaligrafii zen nie odbywa się poprzez praktykę i olbrzymi trud włożony w trening, a poprzez osiągnięcie czystości umysłu i pozwolenie, by znaki wypływały same z siebie. Taki stan umysłu nazywa się mushin (無心 "stan bez umysłu") i oparty jest na Zen, które kładzie nacisk na aspekt duchowy, nie fizyczny.

Kaligrafia japońska pełni również istotną rolę w ceremonii herbacianej. Przed rozpoczęciem ceremonii gość jest dla oczyszczenia umysłu zapraszany do podziwiania dzieła shodō. Uważa się to za istotny krok w przygotowaniu ceremonii herbacianej.